İmplant üstü protez

İmplant üstü protez, çene kemiğine yerleştirilen implantın üzerine hazırlanan ve ağız içinde görünen protetik yapıdır. Bütünün üç parçası vardır: kemik içinde kalan implant, diş etini geçen ara parça olan abutment ve bunların üzerine oturan üst yapı. Halk arasında "implant dişi" denildiğinde çoğunlukla bu görünen bölüm kastedilir. Üst yapı, hem görünümü hem de çiğneme kuvvetlerinin implanta aktarılma biçimini belirlediği için tedavi planının ayrı bir başlığı olarak ele alınır.

Tasarım, eksikliğin kapsamına göre değişir. Tek diş eksikliğinde bir implant üzerine tek bir kron planlanabilir. Birden çok komşu dişin eksik olduğu durumlarda, belirli sayıda implant üzerine birbirine bağlı bir köprü tasarlanabilir; bu yaklaşımda implant sayısı ile desteklenen diş sayısı her zaman aynı olmaz. Çenede hiç diş kalmadığı vakalarda ise implantlar üzerine tam çene üst yapılar planlanabilir; bunların bir bölümü sabittir, bir bölümü hasta tarafından çıkarılabilen ancak implantlardan destek alan tasarımlardır. Doğal dişlerden destek alan klasik köprü ile implant desteğinin farkı için bkz. implant ile köprü farkı.

Üst yapının altındaki bağlantıya tutunması iki temel yolla sağlanır. Vidalı tutunmada üst yapı bir vida ile bağlanır; bu tasarımın pratik karşılığı, gerektiğinde hekim tarafından sökülüp yeniden takılabilmesidir. Simante tutunmada ise üst yapı yapıştırıcı bir siman ile bağlanır. Burada dikkat edilen nokta, artık yapıştırıcının diş eti kenarında kalmamasıdır: kenarda kalan artık materyal, çevredeki dokuda iltihabi bir sürecin başlamasına zemin hazırlayabilir. Hangi tutunma biçiminin seçileceği implantın konumu, açısı ve bölgenin estetik beklentisiyle birlikte değerlendirilir.

Süreçte geçici ve nihai üst yapı ayrımı yapılır. Geçici üst yapı, iyileşme döneminde görünüm ve sınırlı işlev sağlamak, ayrıca diş etinin çıkış profilinin biçimlenmesine olanak tanımak amacıyla kullanılabilir. Nihai üst yapı ise iyileşme tamamlandıktan ve ölçü aşaması yapıldıktan sonra hazırlanır. Geçici aşamada elde edilen bilgiler — kapanış ilişkisi, konuşma sırasındaki uyum, temizlik kolaylığı — nihai tasarımın planlanmasında kullanılabilir.

Malzeme açısından metal destekli seramik ve tam seramik ya da zirkonya esaslı seçenekler bulunur. Bunlar birbirinin yerine geçen tek bir doğru sıralamaya değil, vakaya göre değişen ölçütlere göre değerlendirilir: üst yapının hangi bölgede olduğu, karşıt çenedeki dişlerin durumu, bölgeye gelen çiğneme kuvvetleri, mevcut yer miktarı ve estetik beklenti bu ölçütler arasındadır. Malzeme kararı protetik değerlendirmenin bir parçasıdır ve muayene ile ölçüm verilerine dayanılarak verilir. Bu klinikte protetik ve restoratif işlemler yürütülmediği için üst yapı aşaması ilgili hekime yönlendirilerek planlanır.

Üst yapının temizlenebilir olması, tasarımın kalıcı bir ölçütüdür. Ara yüzlere fırça ve ara yüz temizlik araçlarıyla erişilebilmesi, protez kenarının diş etiyle uyumu ve altta kalan yüzeylerin ulaşılabilirliği bu başlığın parçasıdır. Erişimin zorlaştığı tasarımlarda plak birikimi artabilir ve implant çevresindeki dokularda iltihabi bir tablo görülebilir; bu sürecin ilerlemiş biçimi peri-implantitis olarak adlandırılır. Bu nedenle üst yapı tamamlandıktan sonra da düzenli kontroller planlanır; kontrolde kenar uyumu, sondalamada kanama olup olmadığı ve bölgedeki plak birikimi birlikte incelenir. Sürecin cerrahi bölümü için bkz. implant cerrahisi.