Ultrasonik skaler

Ultrasonik skaler, ucu saniyede binlerce kez titreşen ve bu titreşimi su püskürtmesiyle birlikte veren bir alettir. Yüksek frekanslı hareket, diş yüzeyine sıkıca tutunmuş diş taşının yapısını parçalayarak yüzeyden ayrılmasını sağlar. Uçtan çıkan su ise çalışma sırasında oluşan ısıyı uzaklaştırır, kopan parçacıkların ve birikimin bölgeden ayrılmasına yardımcı olur. Bu nedenle su soğutması, işlemin isteğe bağlı bir ayrıntısı değil, aletin çalışma biçiminin bir parçasıdır.

Ultrasonik uç tek başına kullanılan bir araç değildir. Kalın ve sert birikimlerin uzaklaştırılmasında ultrasonik uçlarla daha kısa sürede yol alınabilirken, kök yüzeyinde kalan ince eklentilerin ve pürüzlerin denetlenmesinde el aletleri (küretler) daha ayrıntılı bir dokunma duyusu sağlar. Hekim, keskin uçlu aletle yüzeyi tarayarak geride sertlik ya da basamak hissedilip hissedilmediğini değerlendirir. İki yöntemin bir arada tercih edilmesinin nedeni budur: ultrasonik uç yükün büyük bölümünü üstlenir, el aleti ise bitiriş ve kontrol aşamasını yürütür.

Erişim açısından diş eti üstü ve diş eti altı ayrımı belirleyicidir. Diş eti kenarının üzerinde kalan birikimler gözle görülebildiği için daha kalın uçlarla çalışılabilir. Diş eti kenarının altında, periodontal cebin içinde kalan yüzeylerde ise daha ince ve uzun uçlar kullanılır; burada çalışma doğrudan görüş altında değil, dokunma duyusu ve muayenede alınan ölçümler eşliğinde yürütülür. Cep derinliğinin arttığı ve kök yüzeyinin hedeflendiği durumlarda uygulama kök yüzeyi düzleştirme kapsamına girer; diş eti üstündeki birikimlere yönelen aşama ise diş taşı temizliği başlığı altında ele alınır. İki aşamanın nasıl ayrıldığı için bkz. detartraj ile küretaj farkı.

İşlem öncesinde hekime iletilmesi gereken bazı durumlar vardır. Kalp pili ya da benzeri implante edilebilir elektronik cihaz taşıyan kişilerde, cihazın türüne ve kullanılan ünitenin özelliklerine göre ayrı bir değerlendirme gerekebilir; böyle durumlarda el aletleriyle çalışmak tercih edilebilir. Bunun dışında yutma güçlüğü, belirgin öğürme refleksi, solunum yolu şikâyetleri, kontrol altında olmayan sistemik hastalıklar ve düzenli kullanılan ilaçlar da yöntemin seçilmesini etkileyebilir. Bu bilgilerin muayene sırasında paylaşılması, uygulamanın kişiye göre planlanabilmesi için gereklidir.

Uygulama sırasında çoğu kişi ucun titreşimini, su akışını ve zaman zaman hafif bir basınç hissini fark eder. Diş etinin iltihaplı olduğu bölgelerde dokunma daha rahatsız edici olabilir ve çalışma sırasında kanama görülebilir; bu, dokudaki iltihabın bir göstergesi olarak değerlendirilir. Hassasiyetin belirgin olduğu durumlarda lokal anestezi gündeme gelebilir. İşlemden sonraki birkaç gün boyunca soğuğa karşı geçici duyarlılık, diş etlerinde hafif hassasiyet ve daha önce birikimle dolu olan ara yüzlerin fark edilmesi olağan sayılabilir. Bu bulguların süresi ve şiddeti kişiden kişiye değişir.

Klinikte kullanılan ultrasonik skalerin, ev kullanımı için satılan cihazlardan ayrıldığı noktalar vardır. Klinikte uç seçimi bölgeye ve ölçülen cep derinliğine göre yapılır, gücü ile su akışı ayarlanır, çalışma periodontal muayenede çıkarılan kayıtlara göre yönlendirilir ve sonuç birkaç hafta sonra yapılan yeniden değerlendirmeyle izlenir. Ev tipi cihazlarda ise uç, ölçüm olmaksızın ve görülemeyen bir alanda kullanılır; diş eti kenarının altındaki birikime kontrollü biçimde ulaşılamaz, kök yüzeyinde ve dolgu kenarlarında istenmeyen aşınma oluşabilir. Bu ayrım için bkz. evde diş taşı temizleme cihazları.